فصل - معالجه ستمکاری و تحصیل ملکه عدالت

بدان که مکرر مذکور شد که معالجه امراض نفسانیه به معجون مرکب از علم و عمل است پس دفع صفت خبیثه ظلم و کسب فضیلت عدالت به علم و عمل می شود اما علاج علمی آن است که در آنچه مذکور شد از مفاسد دنیویه و دینیه ظلم و فواید عدل تأمل کند و همه را در دل خود جای دهد و بدان که عدالت موجب نام نیک و محبت دور و نزدیک و دوام دولت و قوام سلطنت و آمرزش آخرت می گردد بلکه از اخبار مستفاد می شود که بدن سلطان عادل در قبر از هم نمی ریزد و یاد آورد بدنامی ظلم و ستم و نفور طبع مردم از ظالم را و بداند که ظلم باعث تباهی دولت و ویرانی آن می شود و دعای دعاکنندگان در حق او تأثیری نمی بخشد ببایست عذر خطا خواستن پس از شیخ و صالح دعا خواستن دعای ویت کی بود سودمند اسیران محتاج در چاه و بند کجا دست گیرد دعای ویت دعای ستمدیدگان در پیت و تأمل کند اگر کسی بر او ظلم کند و کسی به داد او نرسد از برای او چه حالت خواهد بود آن بیچاره مظلوم نیز همین حال را دارد میازار موری که دانه کش است که جان دارد و جان شیرین خوش است و از روز درماندگی خود یاد آورد و به خاطر گذراند زمانی را که دسترسی به تلافی آن نداشته باشد دایم گل این بستان شاداب نمی ماند دریاب ضعیفان را در وقت توانایی و به نظر عبرت بر دنیا و دولت آن بنگرد و احوال گذشتگان را یاد آورد و به تحقیق بداند که ظلم و ستم خواهد گذشت و بجز مظلمه و وبال و بدنامی و نکال از برای او نخواهد ماند و سراپای جهان را سیر کند و بی وفایی دنیا را مشاهده نماید خبر داری از خسروان عجم که کردند بر زیردستان ستم نه آن شوکت و پادشاهی بماند نه آن ظلم بر روستایی بماند جهان ای پسر ملک جاوید نیست ز دنیای وفاداری امید نیست نه بر باد رفتی سحرگاه شام سریر سلیمان علیه السلام به آخر ندیدی که بر باد رفت خنک آنکه با دانش و داد رفت نکویی کن امروز چون ده تو راست که سال دگر دیگری کدخداست هان هان به دولت و جاه مغرور نشوی و به قوت و جاه فریب نخوری چند روز دنیا را قابلیت نیست که به سبب آن مرتکب ظلم و ستم باید شد و لذت این عاریت سرا آن قدر نه که به جهت آن دل بیچارگان را توان افسرد مکن تکیه بر مسند و تخت خویش که هر تخت را تخته ای هست پیش به بازوی بهمن برآسوده مار ز رویین دژ افتاده اسفندیار بهار فریدون و گلزار جم به باد خزان گشته تاراج غم نسب نامه دولت کیقباد ورق بر ورق هر طرف برده باد کجا رستم و زال و سیمرغ و سام فریدون و فرهنگ و جمشید و جام زمین خورد و از خوردشان دیر نیست هنوزش ز خوردن شکم سیر نیست چنین است رسم این گذرگاه را که دارد به آمد شد این راه را یکی را درآرد به هنگامه تیز یکی را ز هنگامه گوید که خیز که داند که فردا چه خواهد رسید ز دیده که خواهد شدن ناپدید که را رخت این خانه بر در نهند که را تاراج اقبال بر سر نهند اما علاج عملی آنکه پیوسته مطالعه اخبار و آثاری که در ذم ظلم و مفاسد آن و مدح عدل و فواید آن رسیده بکند و آثار و حکایت سلاطین عادل و کیفیات عدالت ایشان را مرور نماید و با اهل علم و فضل مجالست نماید و خود را خواهی نخواهی از ظلم و ستم منع نماید و دادرسی فقرای مظلومین کند تا لذت عدالت را بیابد و شیرینی شهد عدل در کامش درآید و این صفت فاضله ملکه او گردد