عبید زاکانی

چون بزرگان و زیرکان خرده دان که اکنون روی زمین به ذات شریف ایشان مشرف است در تکمیل روح انسانی و مرجع و معاد آن تامل نمودند و سنن و آرای اکابر سابق را پیش چشم بداشتند خدمتشان را بدی…

حکما در حد حکمت فرموده اند الحکمه استکمال النفس الانسانیه فی قوتیها العلمیه و العملیه اما العلمیه فانها تعلم حقایق الاشیاء کماهی و اما العملیه فانها تحصیل ملکه نفسانیه بها تقدر علی…

چون بزرگان ما که به رزانت رای و دقت نظر از اکابر ادوار سابق مستثنی اند به استقصای هر چه تمامتر در این باب تامل فرمودند رای انور ایشان بر عیوب این سیرت واقف شدلاجرم در ضبط اموال و ط…

از ثقات مروی است که مردم در ایام سابق سخاوت را پسندیده داشته اند و کسی را که بدین خلق معروف بوده شکر گفته اند و بدان مفاخرت نموده فرزندان را بدین خصلت تحریض کرده اند این قسم را چنا…

اما مذهب اصحابنا آنکه این سیرت اسوء سیر است و عدالت مستلزم خلل بسیار و آن را به دلایل واضح روشن گردانیده اند و می گویند بنای کار سلطنت و فرماندهی و کدخدایی بر سیاست است تا از کسی ن…

اکابر سلف عدالت را یکی از فضایل اربعه شمرده اند و بنای امور معاش و معاد بر آن نهاده اند معتقد ایشان آن بوده که بالعدل قامت السموات و الارض و خود مامور ان الله یامر بالعدل والاحسانب…

اصحابنا می فرمایند که شخصی که بر قضیه هولناک اقدام نماید و با دیگری به محاربه و مجادله در آید از دو حال خالی نباشد یا به خصم غالب شود و بکشد یا بعکس اگر خصم را بکشد خون ناحق در گرد…

حکما فرموده اند که نفس انسانی را سه قوه متباین است که مصدر افعال مختلف می شود یکی قوه ناطقه که مبدا فکر و تمییز است دوم قوه غضبی و آن اقدام بر اهوال و شوق ترفع و تسلط بود و سوم قوه…

اصحابنا می فرمایند که قدما در این باب غلطی شنیع کرده اند و عمر گرانمایه به ضلالت و جهالت بسر برده هر کس که این سیرت ورزد او را از زندگانی هیچ بهره نباشد در نصل تنزیل آورده است کهان…

در سیر اکابر سلف مطالعه افتاده است که در ازمنه ماضیه عفت را یکی از خصایل اربعه شمرده اند و در آن فرموده اند عفت عبارت است از پاکدامنی و لفظ عفیف بر آن کس اطلاق کردندی که چشم از دید…

راستی اصحابنا نیز این خلق را به کلی منع نمی فرمایند می گویند که اگر چه آن کس را که حلم و بردباری ورزید مردم بر او گستاخ شوند و آن را بر عجز او حمل کنند اما این خلق متضمن فواید است…

حلم عبارت از بردباری است قدما حلیم کسی را گفته اند که نفس او را سکون و طمانینتی حاصل شده باشد که غضب به آسانی تحریک او نتواند کرد و اگر مکروهی بدو رسد در اضطراب نیفتد از حضرت رسالت…

اصحابنا می فرمایند که این اخلاق به غایت مکرر و مجوف است هر بیچاره ای که به یکی از این اخلاق ردییه مبتلا گردد مدة العمر خایب و خاسر باشد و بر هیچ مرادی ظفر نیابد خود روشن است که صاح…

حکما فرموده اند که حیاء انحصار نفس باشد تا از فعل قبیح که موجب مذمت باشد احتراز نماید رسول- علیه السلام- می فرماید که الحیاء من الایمان و وفا التزام طریق مواسات سپردن است و از چیزی…

ضمیر پاک آن مرغ سخن ساز چو این افسانه کردم پیشش آغاز شد از حال دل پر دردم آگاه چو آتش گشت و شد با باد همراه…