Bir Vâize Bir Mev'ize

Ey beşer çehreli hayvan, heyhat! İlm ü irfan iledir zevk-i hayat Anı hiç kullanamazsan, nadan Neye vermiş sana nutku Yezdan Yoksa zatınca hayatın hükmü, Ne olur bizce o zatın hükmü? Neye geldin bu cihana, söyle? Düşünüp durmak için mi böyle? Kimseye faiden olmaz şunda, Ya niçin maiden olsun bunda? Maksadın görmedeyim: azm-i cinan Ya niçin eylemedin terk-i cihan? Ahirette arıyorsun her an, Burada yok mu sanırsın Rahman? Nef'-i ukbayı edersin tafdil, Buna ma'ni mi teavün, tahsil? Kesb-i dünyaya bulursun tezyif, Sana emreyledi m şer'-i şerif? Vatan ü milleti bilmem dersin, Ya niçin kendine âdem dersin? Halk için hubb*ı vatan, imandan, Sence şer'î mi değil hubb-ı vatan? Niye dersin: 'O diğer ma'nadır.' Ya'ni mazmun-ı vatan, ukbadır. Ahirette arıyorsun her an Burada yok mu sanırsın Rahman Çünkü hep cennete gönlün meyyal Ne için gâile-i ehl ü ıyal? Vatan-ı zahiri sevmezsin sen! Ne demek hubb-ı mahall ü mesken? Görürüm hal ile kalin medhûl, Sence ahkam-ı şeriat mechûl! Sun'unu eylemiyorsun teslim Bu mudur sence Huda'ya ta'zim? İyi halk ettiği şey ukbada, Böyle va'z etmedesin efrada. Bize hep kahrını ettin izhar Bu mudur rahmet-i Hakkı ikrar? İyiden hali ise rû-yı zemin, Nasıl ettin iyi şeyi tahmin? Görmesen fark edemezdin kendin Anı dünyada görüp öğrendin. Öteden gelmediğin pek der-kar, Ki bunu eylemezsin inkar. İnanır sözlerine mağbunlar, Hakka bühtan mı değildir bunlar? Bir nefes tevbe kılıp abd-i hazin Bunca isyanı eden affa karin, İyi fark etmez isek nik ü bedi, Bize eyler mi azab-ı ebedi Sözlerin hep o azaba dair, Anladık kahreder Allah kadir Sözü yok anda olan gufranın Yok mudur mağfireti rahmanın? Azıcık ma'deletinden bahset, Lutf ile merhametinden bahset Olamaz sen ne kadar haykırsan, İntikam alması hakkın kuldan. Aldırır gelmek için hak yerine Birinin sârını bir diğerine. Bil ki hallak-ı cihan Rahmandır Her ne halk etmişse ihsandır. Cümle asarı güzeldir, hoştur, Aleme boş dediğin pek boştur. Yalınız âbid olaydı insan, Görülür müydü cihanda umran? Dediğin yolda gideydi her bâr. Bulunur muydu bugünkü âsâr? Adem etmezse bina vü îmâr, Sen ne kâşâne bulursun, ne mezar. Bunda her şeyi desem, şâyândır, Yaratan Haksa yapan insandır. 'Medeniyet ne ' diyorsun 'bilmem', Medeniyet yaşamaktır sersem! Hazret-i âdemi fikret bari, Serde var mıydı anın destarı? Acaba var mıymış herkese sor , Hazret-i Nuh zamanında vapur? O zaman pösteki, yaprak giyerek, Meyve yoksa; mazı buğday yiyerek, Galiba olmadığından çok taş, Ederek daim ağaçlarla savaş, Toprak altında bütün meskenler, Kılarak tekne salllarla sefer, Cezbe-i cerbezenin müncezibi, Senden örnekler alan zümre gibi, Bazı âdetleri yani görenek, Nev-i hayvandan alıp öğrenerek Bunda imrar-ı dem eylerler idi. Sonunu anlara kim söyler idi? Bir terakki ile gitmiş her şey, Yani her âdet ü her söz her rey, Sonra bulmuş bu kemali âlem Eser-i kudret-i nev-i âdem Kim çıkarmış yer içinden maden; Neler olmuş bak o madanlerden. Olamazdı dese bir ehl-i vukuf, Volkan olmazsa maadin mekşuf. Mesela sâikalar Rahmanın, Çare-i def'i fakat insanın Siper-i saika seyyale-i berk Hem de keşti-i havâî bî fark Mahv u icad eser-i azze ve cell Şüphe yoktur gelir emriyle ecel. Ya demir yollara var mı diyecek Götürür şark ile garba yiyecek. ...