Müstezat (Ayaklı Kalenderi, Yedekli))

İ İlhan Yardımcı İlhan Yardımcı
0 Altın Yaprak
Mısraların sonuna vezinli ve kısa bir parça ilavesi suretiyle meydana getirilen şiirler hakkında kullanılan bir tâbirdir. 1951 yılında rahmetlik olan TAHİR OLGUN’un Edebiyat Lügatinde yer alan ifadelerinde, müstezat için: bazı manzumelerde mısraların sonuna mevzun ve kısa bir parça ilave edilir. O ilavelere “Ziyâde”, ziyadeli mısralı manzumelere “MÜSTEZAT” denilir” demektedir. Halk şairleri ıstılahında müstezada “YEDEKLİ” denir. Saz şairleri ve halk ise “AYAKLI KALENDERİ derler. Cönklere (kalenderi ayaklı, ayaklı kalenderi) şekillerinden biriyle geçer. Hususi bir ahenkle okunur. Aruz şairlerinden Fıtnat hanım, ilk defa başka vezinle bir müstezat kaside yazabilmiş, Fikret’e kadar bu hal devam etmiştir. Emrah’ın şu ayaklısı şuara beyninde meşhurdur: Ey Gülşen-i cennete biten vird-i târavet, VAY BU LETȂFET. Cennette mi ser çektin, âya serv-i kamet, BİLMEM MELÂMET, Sen Padişah-ı kisve i Mahbûb-u Cihansın, SULTAN-I ZAMANSIN, Dîl mülkü senin, tahta cülûs eyle adalet, EY ŞAH-I VELÂYET, Benden sakınıp rûyuna zülfüne bürünme AĞYARA GÖRÜNME, Hüsnündeki var bunca nezaketle sabahet, ALLAH’A EMANET, Bana bu nezaket, bu letâfet, bu ne ziba, ŞOL NEV ARÛS ÂSA, Yoksa ki benzetmiş seni meşşata-i kudret, VERMİŞ SANA ZÎNET, Emrah sana bülbül gibi ey ruhları Gülgün, BİN CAN İLE MEFTUN, Gel padişahım başın eyle inayet, KIL NAİL-İ VUSLAT. SÖZLÜK: ……………………………………………………………………… VİRD: Sık sık ve devamlı okunan dua. Kur’an’ı Kerimden her gün okunması vazife bilinen kısım, cüz. TARÂVET: Tazelik, körpelik. LETÂFET: hoşluk, lâtiflik.Güzellik, nezaket, yumuşaklık, hafiflik. SERV: Selvi, servi, sevgilinin boyu/bosu. Cömertlik, mürüvvet. MELÂMET: Kınanmışlık. Rezillik ve rüsvalık. VELÂYET:Veli olan kimsenin hali. Velilik, dervişlik.Dostluk. AĞYÂR: Yabancılar. Başkaları. Rakipler âşıkın nazarında sevgilisi ile görüşenler. ARÛS: SÜSLENMİŞ GELİN, GÜVEYİ. Güneş. Gök. MEŞŞATA: Süsleyen, tarayan. GÜLGÜN: Pembe, açık kırmızı. Gül renkli. ………………………………………………………………………………….. 2013 Türkiye’sinde KEMÂLİ’den örnek İKİ çalışma: BENİM OLSUN! Bir dilbere vuruldum RÜYALARDA GEZERKEN, Coştum, aktım, duruldum, DÜŞTÜM TÜRLÜ BELÂYA. Sofralara kuruldum, NUTKUM ARŞ-I ÂLÂYA, Sevda çektim,yoruldum, BENİ “BEN”DE SEZERKEN, Aşk içinde kavruldum, HERKES ALDI ALAYA, Rüzgâr ile savruldum, MUSALLADA SÂLAYA. Şan/şöhret senin olsun, DERT, ÇİLE BENİM OLSUN, Alem, işret senin olsun, MİHNET, GAM BENİM OLSUN, Nefs, şehvet senin olsun , HİCRÂN, AŞK BENİM OLSUN, Kin, nefret senin olsun, HİMMET, MEŞK BENİM OLSUN. Kesret-i hak senin olsun, VAHDET, CAN BENİM OLSUN, Son hicret senin olsun, KEMȂL HAN BENİM OLSUN! KEMÂLİ Padişahım gururlanma, SENDEN BÜYÜK BİR ALLAH VAR, “Oldum” diye mağrurlanma, KABİR MEKȂNINDA EV DAR, Makamınla kibirlenme, NİCE SARAY, TÜRLÜ DİYAR, Padişahsın böbürlenme, BİR GÜN GELİR, ESER RÜZGÂR, Nefsini dünyaya verme, SON DURAĞIN OLUR MEZAR. Hani Musa, nerde Harun? OLDUM DEME, ‘BEN ÖLDÜM’ DE, Servetiyle zengin Karun, DAİM HELAL LOKMALAR YE. Hesap vereceksin yarın, NEFSİNİ TOPRAKLARA SER, Miras kalır yoğun/varın, MALIN/ MÜLKÜN MUHTACA VER. Kabir kapısında dîdârın, ÖLÜM SONU, O’NA GİDER. Dünya benim diyenleri, ÇOK GÖRDÜK, HEM DE YAŞADIK, Haram/Helâl yiyenleri, ÖMÜR BOYU HEP TAŞLADIK, Daima isteyenleri, ‘YİNE Mİ’ DİYE BAŞLADIK, Nefsini besleyenleri, FİREN YAPTIK, YAVAŞLADIK, Namaza sesleyenleri, KIZARAK, BİR DE HAŞLADIK. Seher vakti gecelerde, ŞİİR YAZMAK KOLAY DEĞİL, Kafiyede, hecelerde, DOĞRUNUN ÖNÜNDE EĞİL, Tarih yazdı nicelerde, HARAM DAĞI YIKAR ÇEĞİL, Akl-ı Evvel cücelerde, DÜNYAYA VERMEYİN MEYİL, KEMÂLİ aşk yücelerde , EMEK OLMAZ ASLA ZȂİL. KEMȂLİ 4.ŞUBAT.2013/PAZARTESİ MÜSEDDES. Altı mısralı nazımlar hakkında kullanılan bir tȃbirdir. Bunlarda, muhammeslerde olduğu gibi, ilk bendin son beyti tekerrür eder, yahut her bir bendi bir mesnevi beytiyle sona erer. Ali Ekrem Bolayır; NAZARİYAT-I Edebiyat dersleri, 1917- 1918 senelerinde, darülfünunda okuttuğu derslerin taş basmasıyla basılan MESALİK-İ EDEBİYYE ESERİNDE: Mesnevi tarzında yazılan şiirler ile tevhit ve naat vadisindeki samimi kasidelere bir de Fuzuli gibi hassas şairlerin ruhlarından kopmuş, yahut Nedim gibi mahdut gazeller istisna olunca, murabba, muhammes ve müseddesler ile eski şiirimizin en güzelleri yazılmıştır. (Örnek olarar bakınız: TARİH DEYİMLERİ VE TERİMLERİ, M.E.B. yayınları, CİLT:2, SAYFA 627, İZZET MOLLA’nın bir şiiri. 2013 Türkiye’sinde KEMALİ’den bir örnek: ÜZDÜ CANDA DİDÂRI Ağyar sakisi bal şerbeti, sevindirdi ağyarı, Ol kadehler kalkarken, üzdü canda didârı, Gönül derde yanarken, ben oldum giriftarı, Yaban ėle konarken, sinede cefakârı. SAÇ YOLAM, YAŞLAR DÖKEM, FERYÂDI KILAM ZÂRI, SIZLAYAM, YERLER SÖKEM, AFFEYLEYE HAK BÂRİ. Zamane ağırlaştı, tarihler oldu tamam, Güneş zevâl ulaştı, doğmayı bekler güman, Zikre fitne bulaştı, mihrap beklemez imam, Bülbül güller dolaştı, feryâd-ı figan yaman. GERÇEĞİ BEN SÖYLEYİM, BU ZAMAN KIYAMETTİR, HER DAİM BEN BÖYLEYİM, KEMÂLÂT SAADETTİR. Bozulan bu cihanda, nasip olan hidayettir, Dost-u yâren, cinânda, dibâce hikâyettir, Ömür geçen devranda, tekmili ibarettir, Bayram ile seyranda, söylenen isabettir. SECDELERDE GÖZ YAŞI, YA RABBİ, RABBİ RÂHİM, SEVÂBIM ARŞA TAŞI, KEMÂLİ OLSUN DAİM. KEMÂLİ

Hak sahibinin izniyle yayımlanıyor: İlhan Yardımcı

Bu şiire çeviri ekle ·

Bu şiiri puanla

Henüz puan verilmemiş

Yıldıza dokunarak 1–10 arası puan ver

Yorumlar

Yorum yapmak için giriş yapmalısın.

Giriş yap

Bu şiire henüz yorum yapılmamış. İlk sen ol.

Sana daha iyi bir okuma deneyimi sunabilmek için sitemizde çerez kullanıyoruz. Kişisel verilerin KVKK ve GDPR kapsamında işlenir; hangi çerezlere izin verdiğini dilediğin zaman değiştirebilirsin.