تأثیر شناختن نفس در تهذیب اخلاق

و نیز شناختن خود موجب شوق به تحصیل کمالات و تهذیب اخلاق و باعث سعی در دفع رذایل می گردد زیرا که آدمی بعد از آنکه حقیقت خود را شناخت و دانست که حقیقت او جوهری است از عالم ملکوت که به این عالم جسمانی آمده باشد که به این فکر افتد که چنین جوهری شریف را عبث و بی فایده به این عالم نفرستاده اند و این گوهر قیمتی را به بازیچه در صندوقچه بدن ننهاده اند و بدین سبب در صدد تحصیل فواید تعلق نفس به بدن برمی آید و خود را به تدریج به سر منزل شریفی که باید می رساند و گاه است که گویی من خود را شناخته ام و به حقیقت خود رسیده ام زنهار زنهار که این نیست مگر از بی خبری و بی خردی عزیز من چنین شناختن را کلید سعادت نشاید و این شناسایی تو را به جایی نرساند که سایر حیوانات نیز با تو در این شناختن شریکند و آنها نیز خود را چنین شناسند زیرا که تو از ظاهر خود نشناسی مگر سر و روی و دست و پای و چشم و گوش و پوست و گوشت و از باطن خود ندانی مگر این قدر که چون گرسنه شوی غذای طلبی و چون بر کسی خشمناک شوی در صدد انتقام برآیی و چون شهوت بر تو غلبه کند مقاربت خواهش نمایی و امثال اینها و همه حیوانات با تو در اینها برابرند پس هرگاه حقیقت تو همین باشد از چه راه بر سباع و بهایم مفارخت می کنی و به چه سبب خود را نیز از آنها بهتر می دانی و اگر تو همین باشی به چه سبب خداوند عالم تو را بر سایر مخلوقات ترجیح داده و فرموده و فضلناهم علی کثیر ممن خلقنا تفضیلا یعنی ما تفضیل دادیم فرزندان آدم را بر بسیاری از مخلوقات خود و حال اینکه در این صفات و عوارض بسیاری از حیوانات بر تو ترجیح دارند پس باید که حقیقت خود را طلب کنی تا خود چه چیزی و چه کسی و از کجا آمده ای و به کجا خواهی رفت و به این منزلگاه روزی چند به چه کار آمده ای تو را برای چه آفریده اند و این اعضا و جوارح را به چه سبب به تو داده اند و زمام قدرت و اختیار را به چه جهت در کف تو نهاده اند و بدانی که سعادت تو چیست و از چیست و هلاکت تو چیست و بدانی که این صفات و ملکاتی که در تو جمع شده است بعضی از آنها صفات بهایم اند و برخی صفات سباع و درندگان و بعضی صفات شیاطین و پاره ای صفات ملایکه و فرشتگان و بشناسی که کدام یک از این صفات شایسته و سزاوار حقیقت تو است و باعث نجات و سعادت تو تا در استحکام آن بکوشی و کدام یک عاریت اند و موجب خذلان و شقاوت تا در ازاله آن سعی نمایی و بالجمله آنچه در آغاز کار و ابتدای طلب بر طلب سعادت و رستگاری لازم است آن است که سعی در شناختن خود و پی بردن به حقیقت خود نماید که بدون آن به سر منزل مقصود نتوان رسید