بخش ۹۵ - صف هفتاد و سوم

بباید شناختن که هر چیزی که او بذات خویش تمام باشد شریفتر از آن چیز باشد که ایستادن او به چیزی دیگر باشد پس اگر کسی گمان برد که اثبات عقل بدین شخصهاست اعنی کالبدهای مردم که فعل عقل ازو همی پیدا شود پس آنکس گمان برده باشد که شخص مردم فاضلتر از عقل بی جسد ایستاده است بذات خویش و اگر نه چنین بودی و عقل با جسد انباز بودی اندر محیط شدن بر چیزها بایستی که جسد بر ذات خویش محیط شدی چنانک عقل برو محیط شده است و گر عقل را آمیزش بودی با جسد بایستی که جسد را با عقل همجنسی بودی و چون جسد فاسد است و عقل باقیست و جسد محاط است و عقل محیط است روا نباشد که با این مخالفت که میان ایشانست با یکدیگر بیامیزند و چون پیدا شد که عقل را با جسد آمیزش واجب نیست پیدا شد که عقل مجرد ثابت است و چگونه آمیزد عقل با جسد و اندرو هر جزیی از جزء های جسد عقل را پادشاهی است که مرو را صورت کند و شکل او را از بر خویش دارد و اندرو مثال و اشارت تو هم کند و مر شخص را عقل از آن حال که باشد بحالی دیگر تصویر نتواند کردن و نیز آن چیز که با چیزی دیگر بیامیزد میان قوت و فعل باشد و فعل او بر آن گونه است که تواند که دیگر بار بیامیزد و از عقل چیزها به فعل باشد نه به قوت چه او گوهر نخست است که ازو پدید آمد اوایل عقلی و گر در عقل قوتی بودی جز از فعل به فعل باز نیافتندی آن چیزها را که اندر قوت است و باطل شدی برهان ها و قیاس ها از بهر آنک آنچ اندر حد قوت باشد گردنده باشد از حال به حال و آنچ از حال به حال گردنده باشد مرو را به چیزی یابند کز حال به حال نگردد و آنچ کردند را بدو یابند عقل است که او از حال به حال کردنده نیست و چیزی که از حال بحال نگردد او به فعل باشد نه به قوت پس درست شد که عقل با جسد آمیزش ندارد از بهر آنک او به فعل است نه به قوت و چگونه آمیزش کند عقل به جسد مرکب از چهار طبع و گر عقل با جسد بیامیختی ممکن بودی که با یکی ازین طبایع نیز بمی آمیختی و واجب آمدی که اثر عقل اندر طبایع پیدا شدی و البته اثر عقل اندر طبایع پیدا و یافته نیست پس دانستیم که عقل را آمیزش نیست با چیزی که آن مرکب است و جسد از مرکبات است پس عقل را آمیزش نیست با جسد و دور است از آمیختن با مرکبات و مجرد است به ذات خویش