شمارهٔ ۲ - ترکیب‌بند در منقبت امیر مؤمنان علی (ع)

دیگرم از شکوه زبان پر شدست باز دل از هر دو جهان پر شدست رفت که دل بود و زبانم نبود هر سر مویم ز زبان پر شدست تا به من آن خانه نشین دوست شد خانه ام از دشمن جان پر شدست گر دو جهان سود نمایم چه سود چون دل و جانم ز زیان پر شدست چون نه مکانی و نه کونی ست دوست کیست کزو کون و مکان پر شدست گردی و امروز تهی شیشه اند چیست کزو ظرف زمان پر شدست ماضی و مستقبل اگر فارغند از چه قدح جرعة آن پر شدست دایره در دایره چندین چه بود چون دل مرکز ز میان پر شدست بحر تهی کاسه تر از قطره است گرچه کران تا به کران پر شدست قالبم از روح تهی کیسه ماند تا که از آن روح روان پر شدست جوش زمین باز بر افلاک شد خانه ام از خانه نشین پاک شد یک سر مو بی نفس هوش نیست من چه بگویم که ترا گوش نیست منت آغوش کشیدم ولی آنکه در آغوش در آغوش نیست روز بروزم ز فزونیست کار امشب من کم ز شب دوش نیست گرچه ز آلایش یادم بریست از من آلوده فراموش نیست گرچه زبان نیست که نامت برم یک سر مویم ز تو خاموش نیست مرده دلم ماتم دل لازم است بخت بدم هرزه سیه پوش نیست با همه افسردگی دایمی ذره ای از من تهی از جوش نیست دامن اسباب برافشانده ام بار بود خانه که بر دوش نیست چوش دلم ناز فلک برنداشت دیگ مرا حاجت سرپوش نیست لطف نباشد ستمش هم خوشست کام مرا نیش کم از نوش نیست چرخ به کینم چه کمان می کشد این هوس اندازة بازوش نیست وه که دگر پر شده از حرف من دفتر دریا دل کم ظرف من دست مرا حسرت دامان مباد درد من آلودة درمان مباد آنچه درو چرخ فلک عاجزست مشکل عشق است که آسان مباد هیچ دلی همچو دل جمع من در سر زلف تو پریشان مباد پرتو خورشید پریشانیم بر سر من سایة سامان مباد دهر خرابست ز تعمیر چرخ گله به تدبیر نگهبان مباد روزن خورشید پر از دود شد ذره تمنایی جولان مباد در گرو کشتی نوح است چرخ چشم ترم را سر طوفان مباد فرصت آن نیست که بر سر زنم دست بدآموز گریبان مباد چند خلد خار به چشمم ز رشک دامن آیینه گلستان مباد جز به ستم کش نرسد جور چرخ گوی به اندازة چوگان مباد میکشدم یاد وفاهای خویش هیچ کس از کرده پشیمان مباد لطف توام پیش تأسف فکند مهر پدر گرگ به یوسف فکند چون غم هجر تو ادا می کنم گریه جدا ناله جدا می کنم گریه ز دنبال گره می کند هر نفس ناله که وا می کنم هست گل بوسة خاک دری خنده که بر آب بقا می کنم از در او گر به بهشتم برند می روم و رو به قفا می کنم رفتی و من آنچه نکردم چه هاست کاش بیایی که چه ها می کنم می کشم از یاد قدت ناله ای پیرهن سرو قبا می کنم با تو چو دم می زنم از اتحاد خویشتن از خویش جدا می کنم مهر ترا می برم آخر به خاک وعدة دیرینه وفا می کنم تربت خود را زنم اشک خویش باغچة مهر گیا می کنم من نیم آن کس که ستیزد به کس درد دلست اینکه ادا می کنم هر که به دشنام نوازد مرا تا ابدش شکر دعا می کنم مردم و دل غرق تن آسانی است این چه گرانی چه گرانجانی است باز دل از لطف تو مغرور شد راه ز نزدیک شدن دور شد دل به وصال تو تسلی نشست حیف ز ویرانه که معمور شد دم زدم از مهر رخت ذره وار هر نفسم هم نفس حور شد آینه ام پیش نفس داشتند مشرق آیینه پر از نور شد هجر توام دلزده از وصل کرد لقمه ام از بی نمکی شور شد نام اجل چون نبرد دل زمن جدول باغم که لب گور شد سبزة این دشت چها می کشد دردی دن بود که انگور شد کاسة چین شد سر فغفور و باز کاسة چینی سر فغفور شد شد رو به بیابان شعورم فتاد جادة از خود شدنم دور شد زخمی شمشیر جراحت نیم خونی من مرهم کافور شد از ازلم تا به ابد یک دم است دهر فراخم نفس مور شد قطرگیم بانک به دریا زند موج ثرایم به ثریا زند سنگ به ناموس مدارا زدم شیشه شدم بر صف خارا زدم شیوة آداب کجا من کجا راه درازست به پهنا زدم منت کشتی غم اسباب داشت رخت برافکنده به دریا زدم موج سبک سیر به دریا نزد سینه که من بر دل خارا زدم شوخی من رخش جلو داده بود من سرش از گرم روی وازدم گوی به چوگان نتوان زد چنین این سرپایی که به دنیا زدم بس سر افراخته در خاک کرد تاج کیانی که منش پا زدم نشیه تجرید دماغم رساست جرعه ای از جام مسیحا زدم با علم ناله درین تیره شب قافلة دشت تمنا زدم هیچ کس از بیم جوابم نداد حلقه که من بر در غوغا زدم چشم فرو بسته شدم پیش دوست کوس لمن ملک تماشا زدم هر که چو من مست و پریشان شود دیده فرو بندد و حیران شود هیچ کسی را خبر از یار نیست این خبرم بس که خبردار نیست زان همه هوشم که جهان غافلند خواب حرامست چو بیدار نیست یک کس از احرام نیامد برون بر در این کعبه مگر بار نیست رخصت نظارة دیدار دوست هست ولی قدرت دیدار نیست طفل سبق خوان فراموشیم درس مرا حاجت تکرار نیست وه که به بیکاری من در جهان بال و پر مرغ گرفتار نیست هان نزنی طعنة بیکاریم زانکه چو بیکاری من کار نیست عجز من و سرکشی من بلاست کس عبثم در پی آزار نیست ما به سبکروحی خود می پریم پرچه برآریم که در کار نیست کس نتوانست پی ما گرفت شوخی ما شوخی دستار نیست مفت طبیبان مسیحا نفس گر غم ما را سر اظهار نیست گرنه طبیبم غم بازار داشت با من و بیکاری من کار داشت عشق بتان در دل ما خانه کرد سیل دگر روی به ویرانه کرد رفته شکیبم همه بر باد و آه تنگدلی غارت این خانه کرد پنجة خورشید سیه تاب بود دوش مگر زلف ترا شانه کرد شکر تزلزل که به پای فشار خرمن امید مرا دانه کرد تاخت خیالت به دل داغدار میرحشم میل سیه خانه کرد داغ ز جان سختی خویشم که باز تیغ ترا زخمی دندانه کرد هیچ نگیرد به دل من قرار آه مرا یاد که دیوانه کرد بس که تمنای تو مغزم گداخت کاسة سر را می و پیمانه کرد دشمنم از هم نتوانست ریخت غارت من جلوة جانانه کرد داغ تمنای تو در سینه ام جیب مرا رشک پری خانه کرد درد ترا در بدنم عمرها هر سر مو شکر جداگانه کرد جوش زد امید تو در سینه ام جلوه گه عکس شد آیینه ام ما نه ز دریا نه ز کانیم ما پهن تر از کون و مکانیم ما زادة افلاک و عناصر نییم شیرة روحیم و روانیم ما ریختة منخل انجم نییم بیختة جوهر جانیم ما اصل جهانیم و جهان فرع ماست گرچه جداگانه جهانیم ما هر که نه آفاقی و نه انفسی است نیک شناسد ز چه کانیم ما فرقة پردان خودآرا نییم طایفة هیچ ندانیم ما شیخی ما شوخی در پرده است پیر نماییم و جوانیم ما نغمة مطرب نشناسیم چیست شیفتة آه و فغانیم ما لفظ خوش و معنی نازک وشیم گنج دل و نقد زبانیم ما هر چه سرودیم گزافست و لاف هیچ نه اینیم و نه آنیم ما نه که همینیم همین هم نییم راست بگوییم همانیم ما گرچه ضروریم به هر شیخ و شاب هیچ نیرزیم هواییم و آب چون نفس از ناله به شور افکنیم غلغله در نغمة صور افکنیم تا به هوای تو توان جان سپرد زندگی خضر به دور افکنیم موسی دل را به تمنا بریم زلزله در سینة طور افکنیم وسعت جاه کی و ملک کیان در بغل دیدة مور افکنیم طنطنه افکن چو به طی رونهیم مرده حی گور به گور افکنیم دیدة نم دیده چو برهم زنیم جلوة طوفان به تنور افکنیم وصف جمال تو به رضوان کنیم غلغله در زمرة حور افکنیم از اثر نعرة مستانه ای ولوله در ملک شعور افکنیم وز طپش دل به هوای وصال قصر فلک را به قصور افکنیم رخنه به بام فلک افتد ز بیم چون به جهان گرد فتور افکنیم بی تو ز گل خار درآید به چشم چون به چمن نام عبور افکنیم آتش مهر از دمم افسرده باد مشعل ماه از نفسم مرده باد یوسفم و چاه من این جاه من خانة گرگست سر چاه من بی تو به هر سو که سفر می کنم نیست کسی غیر تو همراه من آنکه زیاد تو نیاید به خویش کیست به غیر از دل آگاه من شکر وفاشان که زمن نگسلد نالة من آه سحرگاه من تا ابدم گر تو دهی انتظار باد دراز این ره کوتاه من فیض سبکروحی من چون حباب بر سر دریا زده خرگاه من نیست گناهم که فتادم ز پا بود مقدر شده در راه من گر نکنم از تو گدایی وصف پس چه کنم از که کنم شاه من گر به سرم سایه کنی تا ابد مهر برد مایه ز درگاه من از شرف خاک در تست خضر کاب بقا می برد از چاه من چرخ ز عاجزکشی من خوش است بی خبر افتاده ز خونخواه من شاه ولایت که کند چون مدد دهر فرو ریزم ازل تا ابد چون مدد از شاه ولایت برم هر دو جهان را به حکایت برم چون شرفش جلوه کند در کلام صد شرف از فیض روایت برم سد ابد سنگ ره من شود گر ره مهرش به نهایت برم هر دو جهان محو شود در صریح نام ترا گر به کنایت برم از نم خلقش به جهان قطره ای تا ابد از بهر کفایت برم من چه بگویم که ز بحر کفش فیض کرم تا به چه غایت برم پادشهی کز در او تا به حشر هر چه برم جمله عنایت برم از کتب منزله در وصل او تا به ابد سوره و آیت برم ذره ای از مهر رخش در فرنگ بس بود ار بهر هدایت برم خاک در او ندهم گر به فرض دهر ولایت به ولایت برم ای فلک از جور نترسی که من بر در شه از تو شکایت برم آنکه فرو ریخته زو برگ کفر زندگی دین خدا مرگ کفر مدح تو چون جلوه فشانی کند صفحة مهتاب کتانی کند ذوق مدیحت به دل از اضطراب موج نفس را خفقانی کند مهر تو بر دل چو دهد طرح داغ هر سر مو لاله ستانی کند ذوق رهت گر نفزاید نشاط ریگ چرا رقص روانی کند گاه تماشای جمالت به دل هر مژه پیغام زبانی کند بیم نهیب تو چو برگ خزان رنگ فلک را یرقانی کند یک دو سحر بگذری از آفتاب با تو اگر اسب دوانی کند وصف سمند تو به خاطر گذشت زان قلمم شوخ بیانی کند فی المثل ار جلوه کند در ضمیر نرم تر از راز نهانی کند در ازلش هی نتوان زد مباد تا به ابد گرم عنانی کند در صف میدان زهنرها که هست هر چه به خاطر گذرانی کند من چه بگویم که چه ها می کنی هر چه کنی جمله به جا می کنی صاحب من سرور و مولای من داغ غمت زیب سراپای من وی شده امروز من از مهر تو آینة صورت فردای من بسکه ز سودای تو بالیده ام در دو جهان تنگ بود جای من تا شده ام زنده به مهرت شدست جامة جان تنگ به بالای من تا به رهت جلوه کنان می روم خار گلستان شده در پای من دور فلک را ز فروزندگی داغ کند حسرت شب های من پیش رخت تیره شود آفتاب در نظر دیدة بینای من بحر صفت موج به خود می زنم در طلب گوهر یکتای من علم تو بس در نفس روزگار دانة مرغ دل دانای من وصف تو کامی ز بیابان دهد آب لب تشنة گویای من قطره ام اما چو بجوشم به مهر چرخ بود موجة دریای من دست فلک بسته یداللهیت چرخ زبون اسداللهیت چرخ که با دور زمان می رود در ره او چرخ زنان می رود رفت و ز پی می رودش روزگار گله به دنبال شبان می رود گر نبود مایة مهرش به حشر سود دو عالم به زیان می رود تا در او دید به جایی نرفت دل که جهان تا به جهان می رود جز سخن مهر تو یارب مباد هر چه دلم را به زبان می رود دارم از الطاف تو هر چیز هست لیک سخن در دل و جان می رود زانکه به یاد درت از خویشتن دل شد و جان نیز روان می رود در ازل از ذوق تمنای تو رفت دل از خویش و همان می رود ناله ام از شوق درت بر فلک می رود و نازکنان می رود هر نفسم از جگر آتشین ناله ز دنبال فغان می رود رحم کن آخر که اسیر ترا تاب ز دل رفت و توان می رود چند بنالی ز غم ای پرنفس سوختم از درد تو فیاض بس