بخش ۴۸ - مقالت پانزدهم در نکوهش رشگبَران

هر نفس این پرده چابک رقیب بازی یی از پرده برآرد غریب نطع پر از زخمه و رقاص نه بحر پر از گوهر و غواص نه از درم و دولت و از تاج و تیغ نیست دریغ ار تو نخواهی دریغ گر رسدت دل به دم جبرییل نیست قضا ممسک و قدرت بخیل ز آن بنه چندانکه بری دیگرست دخل وی از خرج تو افزون ترست پای درین ره نه و رفتار بین حلقه این در زن و گفتار بین سنگش یاقوت و گیا کیمیا ست گر نشناسی تو غرامت کراست دست تصرف قلم اینجا شکست کاین همه اسرار درین پرده هست هر دم از این باغ بری می رسد نغزتر از نغز تری می رسد رشته جان ها که درین گوهر ست مرسله از مرسله زیبا تر ست راه روان کز پس یکدیگرند طایفه از طایفه زیرک ترند عقل شرف جز به معانی نداد قدر به پیری و جوانی نداد سنگ شنیدم که چو گردد کهن لعل شود مختلف است این سخن هرچه کهن تر بترند این گروه هیچ نه جز بانگ چو بانو ی کوه آنکه ترا دیده بود شیرخوار شیر تو زهر یش بود ناگوار در کهن انصاف توان کم بود پیر هواخواه جوان کم بود گل که نو آمد همه راحت در اوست خار کهن شد که جراحت در اوست از نویی انگور بود توتیا وز کهنی مار شود اژدها عقل که شد کاسه سر جای او مغز کهن نیست پذیرای او آنکه رصد نامه اختر گرفت حکم ز تقویم کهن برگرفت پیر سگانی که چو شیران خورند گرگ صفت ناف غزالان درند گر کنم اندیشه ز گرگان پیر یوسفی ام بین و به من برمگیر زخم تنک زخمه پیران خوش است آب جوانی چه کنم که آتش است گرچه جوانی همه فرزانگی است هم نه یکی شاخ ز دیوانگی است یاسمنی چند که بیدی کنند دعوی هندو به سپید ی کنند من که چو گل گنج فشانی کنم دعوی پیری به جوانی کنم خود منشی کار خلق کردن است خصمی خود یاری حق کردن است آن مه نو را که تو دیدی هلال بدر نهش نام چو گیرد کمال نخل چو بر پایه بالا رسد دست چنان کش که به خرما رسد دانه که طرح است فرا گوشه ای دانه مخوانش چو شود خوشه ای حوضه که دریا شود از آب جوی تا به همان چشم نبینی در اوی شب چو ببست آن همه چشم از سحر روز در او دید به چشمی دگر دشمن دانا که پی جان بود بهتر از آن دوست که نادان بود نی منگر کز چه گیا می رسد در شکر ش بین که کجا می رسد دل به هنر ده نه به دعوی پرست صید هنر باش به هرجا که هست آب صدف گرچه فراوان بود در ز یکی قطره باران بود بس که بباید دل و جان تافتن تا گهری تاج نشان یافتن هر علمی را که قضا نو کند حفظ تو باید که روا رو کند بر نشکستند هنوز این رباط در ننوشتند هنوز این بساط محتسب صنع مشو زینهار تا نخوری دره ابلیس وار هرکه نه بر حکم وی اقرار کرد چرخ سرش در سر انکار کرد