پرسش مرغان

بعد از آن مرغان دیگر سر به سر عذرها گفتند مشتی بی خبر هر یکی از جهل عذری نیز گفت گر نگفت از صدر کز دهلیز گفت گر بگویم عذر یک یک با تو باز دار معذورم که می گردد دراز هر کسی را بود عذری تنگ و لنگ این چنین کس کی کند عنقا به چنگ هرک عنقا راست از جان خواستار چنگ از جان باز دارد مردوار هر که را در آشیان سی دانه نیست شاید از سیمرغ اگر دیوانه نیست چون نداری دانه ای را حوصله چون تو با سیمرغ باشی هم چله چون تهی کردی به یک می پهلوان دوستکانی چون خوری با پهلوان چون نداری ذره ای را گنج و تاب چون توانی جست گنج از آفتاب چون شدی در قطره ای ناچیز غرق چون روی از پای دریا تا به فرق زآنچ آن خود هست بویی نیست این کار هر ناشسته رویی نیست این جمله مرغان چو بشنیدند حال سر به سر کردند از هدهد سؤال کای سبق برده ز ما در ره بری ختم کرده بهتری و مهتری ما همه مشتی ضعیف و ناتوان بی پر و بی بال نه تن نه توان کی رسیم آخر به سیمرغ رفیع گر رسد از ما کسی باشد بدیع نسبت ما چیست با او بازگوی زآنک نتوان شد به عمیا رازجوی گر میان ما و او نسبت بدی هر یکی را سوی او رغبت بدی او سلیمان ست و ما موری گدا درنگر کو از کجا ما از کجا کرده موری را میان چاه بند کی رسد در گرد سیمرغ بلند خسروی کار گدایی کی بود این به بازوی چو مایی کی بود هدهد آن گه گفت کای بی حاصلان عشق کی نیکو بود از بددلان ای گدایان چند ازین بی حاصلی راست ناید عاشقی و بددلی هر که را در عشق چشمی باز شد پای کوبان آمد و جانباز شد تو بدان کآن گه که سیمرغ از نقاب آشکارا کرد رخ چون آفتاب صد هزاران سایه بر خاک او فکند پس نظر بر سایه پاک او فکند سایه خود کرد بر عالم نثار گشت چندین مرغ هر دم آشکار صورت مرغان عالم سر به سر سایه اوست این بدان ای بی هنر این بدان چون این بدانستی نخست سوی آن حضرت نسب کردی درست حق بدانستی ببین آن گه بباش چون بدانستی مکن این راز فاش هرک او از کسب مستغرق بود حاش لله گر تو گویی حق بود گر تو گشتی آنچ گفتم نه حقی لیک در حق دایما مستغرقی مرد مستغرق حلولی کی بود این سخن کار فضولی کی بود چون بدانستی که ظل کیستی فارغی گر مردی و گر زیستی گر نگشتی هیچ سیمرغ آشکار نیستی سیمرغ هرگز سایه دار باز اگر سیمرغ می گشتی نهان سایه ای هرگز نماندی در جهان هرچ این جا سایه ای پیدا شود اول آن چیز آشکار آن جا شود دیده سیمرغ بین گر نیستت دل چو آیینه منور نیستت چون کسی را نیست چشم آن جمال وز جمالش هست صبر لامحال با جمالش عشق نتوانست باخت از کمال لطف خود آیینه ساخت هست از آیینه دلدر در دل نگر تا ببینی روی او در دل نگر