لمعۀ بیست و ششم

محب چون خواهد که مراقب محبوب باشد چارۀ او آن بود که محبوب را بهرچشمی مراقب باشد و بهرنظری ناظر چه او را در هر علمی صورتی است و در هر صورتی وجهی است و در همه اشیاء ظهور او را مراقب بود چه ظاهر همه اشیاء اوست چنانکه باطن اوست هوالظاهر و الباطن هیچ چیز نبیند که او را پیش از آن یا پس از آن یا درآن یا با آن نبیند محب اینجا بیش خلوت نتواند نشست عزلت نتواند کرد چه او را عین اشیاء بیند مقامی بر مقامی نگزیند و از هیچ چیز عزلت نتواند کرد چه غایت عزلت آن بود که در خلوتخانه نابود وجود نشیند و از جملۀ اسماء و صفات حق و خلق عزلت گزیند لیکن پس از آنکه ناظری او جویان منظوری دوست آمد و دانست که مرتبۀ معشوقی را به عاشقی او تعلق گونه ای است عزلت چگونه کند که الربوبیة بغیر العبودیة محال اینجا عاشق هم بحسابی درمی آید چه اگر عاشق کرشمۀ معشوقی را قابل نیاید تهی ماند ان للربوبیة سرا لو ظهر لبطلت الربوبیة هرچند معشوق را حسن و ملاحت به کمال است و از روی کمال هیچ در نمی یابد بیت نی حسن ترا شرف ز بازار من است بت را چه زیان چو بت پرستش نبود اما از روی معشوقی نظارۀ عاشق درمی یابد از سهل پرسیدند که ما مراد الحق من الخلق گفت مساهم علیه حریت اینجا از جانبین متعذر می نماید چه هرجا که نسبت آمد حریت رفت بیت آزادی و عشق چون نمی آید راست بنده شدم ونهادم ازیک سو خواست حریت مطلق در مقام غنای مطلق یافته شود والا از روی معشوی همچنانکه نیاز و عجز عاشق را ناز و کرشمۀ معشوق دریابد همچنین کرشمه و ناز او را نیز طلب و نیاز عاشق بکار آید و این کار بی یکدیگر راست نیاید اینجا ناز و کرشمه و دلال معشوق با نیاز و تذلل و انکسار عاشق همه آن گوید نحن فیاکمل السرور ولکن لیس الا بکمیتم السرور دانی چه گفت و شنود می رود می گوید هرچند بیت تشریف دست سلطان چوگان بود ولیکن بی گوی درون میدان چوگان چه کاردارد شعر نی غلط گفتم که اینجاعاشق و معشوق اوست گرچه ما از عشق او اندر جهان افسانه ایم ما که ایم ازما چه آید تا نپنداری که ما روی او را آینهیا زلف او را شانه ایم