بخش ۵ - در اندازه هر کاری نگهداشتن

چو فیاض دریا درآمد به موج ز کام صدف در درآرد به اوج از آن ابر کاتش در آب افکند زمین سایه بر آفتاب افکند دگر باره دولت درآمد به کار دل دولتی با سخن گشت یار فرو رفت شب روز روشن رسید شباهنگ را صبح صادق دمید دگر باره بختم سبک خیز شد نشاط دلم بر سخن تیز شد چو دولت دهد بر گشایش کلید ز سنگ سیه گوهر آید پدید همه روز را روزگار ست نام یکی روز دانه ست و یک روز دام چو فرمان ده نقش پرگار کن به فرمان من کرد ملک سخن برانداختی کردم از رای چست که این مملکت بر که آید درست در این شهر که اقبال یاری کند که باشد که او شهریاری کند خرد گفت که آنکس بود شهریار که باشد پسندیده در هر دیار به داد و دهش چیره بازو بود جهان بخش بی هم ترازو بود به مور آن دهد کاو بود مورخوار دهد پیل را طعمه پیل وار نه چون خام کار ی که مستی کند به خامه زدن خام دستی کند رهاورد موری فرستد به پیل دهد پشه را راتب جبرییل همه کار شاهان شوریده آب از اندازه نشناختن شد خراب که یک ره سر از نیزه نشناختند به مستی کلاهی برانداختند بزرگ اندک و خرد بسیار برد شکوه بزرگان ازین گشت خرد سخایی که بی دانش آید به جوش ز طبل دریده برآرد خروش مراتب نگه دار تا وقت کار شمردن توانی یکی از هزار کم و بیش کالا چنان برمسنج که حمال هر ساعت آید به رنج مکش بر کهن شاخ نو خیز را کز این کشت شیرویه پرویز را مزن اره بر سالخورده درخت که ضحاک ازین گشت بی تاج و تخت جهاندار چون ابر و چون آفتاب به اندازه بخشد هم آتش هم آب به دریا رسد در فشاند ز دست کند گرده کوه را لعل بست به هرجا که رایت برآرد بلند سر کیسه را بر گشاید ز بند به حمدالله این شاه بسیار هوش که نازش خر ست و نوازش فروش ز برسختن کوه تا برگ کاه شناسد همه چیز را پایگاه به اندازه هر که را مایه ای دها و دهش را دهد پایه ای از آن شد بر او آفرین جای گیر که در آفرینش ندارد نظیر ز من هر کس این نامه را باز جست به عنوان او نامه آمد درست جز او هر که را دیدم از خسروان ندیدم در او جای خلوت روان سری دیدم از مغز پرداخته بسی سر به ناپاکی انداخته دری پر ز دعوی و خوانی تهی همه لاغری های بی فربهی همه صیرفی طبع بازارگان جگرخواره جامگی خوارگان همین رشته را دیدم از لعل پر ضمیری چو دریا و لفظی چو در خریداری الحق چنین ارجمند سخن های من چون نباشد بلند