بخش ۶ - داستان خرّه نماه با بهرام گور

ملک زاده گفت شنیدم که بهران گور روزی به شکار بیرون رفت و در صیدگاه ابری برآمد تیره تر از شب انتظار مشتاقان به وصال جمال دوست و ریزان تر از دیده ی اشک بار عاشقان بر فراق معشوق آتش برق در پنبه ی سحاب افتاد دود ضباب برانگیخت تندبادی از مهب مهابت الهی برآمد مشعله ی آفتاب فرومرد روزن هوا را به نهنبن ظلام بپوشانید حجره ی شش گوشه ی جهت تاریک شد فالشمس طالعه فی حکم غاربه والرأد فی مستثار النفع کالطفل حشم پادشاه در آن تاریکی و تیرگی همه از یکدیگر متفرق شدند و او از ضیاع آن نواحی به ضیعه ای افتاد در آنجا دهقانی بود از اغنیاء دهاقین خره نماه نام بسیار خواسته و مال از ناطق و صامت و مراکب و مواشی کأنه امتلأ وادیه من ثاغیه الصباح و راغیه الرواح متنکروار به خانه ی او فرود آمد بیچاره میزبان ندانست که مهمان کیست لاجرم تقدیم نزلی که لایق نزول پادشاهان باشد نکرد و به خدمتی که شاهان را واجب آید قیام ننمود بهرام گور اگرچ ظاهر نکرد اما تغیری در باطنش پدید آمد و خاطر بدان بی التفاتی ملتفت گردانید شبانگاه که شبان از دشت در آمد خره نماه را خبر داد که امروز گوسفندان از آنچ معتاد بود شیر کمتر دادند خره نماه دختری دوشیزه داشت با خوی نیکو و روی پاکیزه چنانک نظافت ظرف از لطافت شراب حکایت کند جمال صورتش از کمال معنی خبر می داد خره نماهبا او گفت که ممکن است که امروز پادشاه ما را نیت با رعیت بد گشته است و حسن نظر از ما منقطع گردانیده که در قطع ماده ی شیر گوسفندان تأثیر می کند و إذا هم الوالی بالجور علی الرعایا أدخل الله النقص فی أموالهم حتی الضروع و الرروع به صواب آن نزدیک تر که از اینجا دور شویم و مقام گاه دیگر طلبیم دختر گفت اگر چنین خواهی کرد ترا الوان شراب و انواع طعام و لذایذ ادام چندان در خانه هست که چون نقل کنند تخفیف را بعضی از آن به جای باید گذاشت پس اولی تر آنک در تعهد این مهمان چیزی از آن صرف کنی دهقان اجابت کرد فرمود تا خوانچه ی خوردنی بتکلف بساختند و پیش بهرام گور نهادند و در عقب شرابی که پنداشتی که رنگ آن به گلگونه عارض گل رخان بسته اند و نقلی که گفتی حلاوت آنرا به بوسه ی شکر لبان چاشنی داده اند ترتیب و چنانک رسم است به خدمت بهرام گور آورد دهقان پیاله ای بازخورد و یکی بدو داد بستد و با داد و ستد روزگار بساخت و گفت لکل کاس حاس امشب با فرازآمد بخت بسازیم تا خود بچه چه زاید این شب آبستن چون دو سه دور در گذشت تأثیر شراب جلباب حیا از سر مطربه ی طبیعت در کشید نزدیک شد که سر خاطر خویش عشاق وار از پرده بیرون افکند مضی بهاما مضی من عقل شاربها و فی الزجاجه باق یطلب الباقی در اثناء مناولات و تضاعیف آن حالات بهرام گور گفت دهقان را که اگر کنیزکی شاهد روی داری که به مشاهده ای از او قانع باشیم و ساعتی به مؤانست او خود را از وحشت غربت باز رهانیم از لطف تو غریب نباشد دهقان برخاست و به پرده ی حرم خویش درآمد دانست که دختر او به وقایه ی صیانت و پیرایه ی خویشتن داری از آن متحلی ترست که اگر او را با قامت این خدمت بنشاند زیانی دارد و چهره ی عصمت او چشم زده ی هیچ وصمتی گردد و مقرطق نفثات سحر لحاظه اعیین کل معزم و طبیب اخلاقه یطمعن فیه و صونه یغنیه عن متحفظ و رقیب پس دختر را فرمود که ترا ساعتی پیش این مهمان می باید نشستن و آرزوی او به لقیه ای از لقای خود نشاندن دختر فرمان را منقاد شد و به نزدیک شاه رفت چنانک گویی خورشید در ایوان جمشید آمد یا نظر بهرام در ناهید آمد شاه به تماشای نظری از آن منظر روحانی خود را راضی کرد و به لطایف مشافهه ی او از رنج روزگار برآسود و به ترنم زیر زبان حال می گفت و می سرایید در دست منی دست نیارم بتو برد دردا که در آب تشنه می باید مرد شاه را پای دل به گلی فروشد که به بیل دهقان نبود و هم بدان گل چشمه ی آفتاب می اندود و مهره ی عشق آن زهره عذار پنهان می باخت مگر گوشه ی خاطرش بدان التفات نمود که چون به خانه روم این دختر را در حباله ی خود آرم و با پدرش لایق این خدمت اکرام کنم بامداد که معجر قیرگون شب به شیر شعاع روز براندودند همان شبان از دشت باز آمد و از کثرت شیر گوسفندان حکایتی گفت که شنوندگان را انگشت حیرت در دندان بماند پدر و دختر گفتند مگر اختر سعد عنان عاطفت پادشاه سوی ما منعطف کرد و قضیه سوء العنایه منعکس گردانید و اگر نه شیر گوسفندان که دیروز از مجری عادت منقطع بود امروز اعادت آنرا موجب چه باشد این می گفت و از آن بی خبر که تقدیر منبع و مغار شیر در خانه ی او دارد و فردا به کدام شیربها شکرلب او را به شبستان شاه خواهند برد لا یبرح الدهر تأتینا عجایبه من رایح غیر معتاد و مبتکر بهرام گور چون به مستقر دولت خود باز رسید فرمود تا به مکافات آن ضیافت منشور آن دیه با چندان اضافت به نام دهقان بنوشتند و دخترش را به اکرام و اجلال در لباس تمکین و جلال تزیین بعد از عقد کاوین پیش شاه آوردند این افسانه از بهر آن گفتم تا دانی که روزگار تبعیت نیت پادشاه بدین صفت کند و پادشاه که خوی کم آزاری و نیکوکاری و ذلاقت زبان و طلاقت پیشانی با رعیت ندارد تفرق به فرق راه یابد و رمیدگی دور و نزدیک لازم آید و ببین که مصطفی صلی الله علیه و آله که در اکمل کمالات و بر افضل حالات بود بدین خطاب چگونه مخاطب است و لو کنت فظا غلیظ القبب لانفصوا من حولک و چون یکی بگناهی موسوم شود عقویت عام نفرماید و لا تزز وازره وزر اخری که آنگه آخر الامر حال رعیت به استیکال انجامد و به استیصال کلی گراید تا به گناه خانه ای دیهی و به گناه دیهی شهری و به گناه شهری کشوری مؤاخد شوند و اگر شاهان و فرمان دهان پیشین برین سیاق رفتندی سلک امور پادشاهی اتساق نپذیرفتی و از متقدمان به متأخران جهان آبادان نیفتادی و اگر پادشاه را باید که شرایط عدل مرعی باشد و ارکان ملک معمور کاردار چنان بدست آرد که رفق و مدارات بر اخلاق او غالب باشد و خود را مغلوب طمع و مغمور هوی وی نگرداند و از عواقب و بازخواست همیشه با اندیشه بود و بباید دانست که ملک را از چنین کاردان چاره نیست که پادشاه مثلا منزلت سر دارد و ایشان مثابت تن و اگرچ سر شریفترین عضوی است از اعضا هم محتاج ترین عضویست به اعضا چه در هر حالتی تا از اعضاء آلی آلتی درکار نیاید سر را هیچ غرض به حصول نپیوندد و تا پای رکاب حرکت نجنباند سر را بهیچ مقصدی رفتن ممکن نگردد و تا دست هم عنان ارادت نشود سر به تناول هیچ مقصود نتواند یازید پس همچنانک سر را در تحصیل اغراض خویش سلامت و صحت جوارح شرط است و از مبدأ آفرینش هر یک عملی را متعین پادشاه را نیز کارگزاران و گماشتگان باید که درست رای و راست کار و ثواب اندوز و ثنا دوست و پیش بین و آخراندیش و عدل پرور و رعیت نواز باشند و هر یک بر جاده ی انصاف راسخ قدم و به نگاه داشت حد شغل خویش مشغول و مقام هر یک معلوم و اندازه محدود تا پای از گلیم خود زیادت نکشد و نظام اسباب ملک آسان دست درهم دهد و پادشاه کریم اعراق لطیف اخلاق که خول و خدم او نه برین گونه باشند بدان عسل مصفی ماند که از بیم نیش زنبوران در پیرامنش به نوش صفو آن نتوان رسید رضابه الشهد لکن عز مورده و خده الورد لکن جل مجناه و پادشاه را به همه حال سبیل رشاد و سنن اعتیاد پدران نگه باید داشت و هرک از آن دست باز دارد بدو آن رسد که بدان گرگ خنیاگر دوست رسید ملک پرسید چون بود آن