بخش ۴۵ - داستان کودک و رسن و چاه

شاهزاده گفت در شهور دابر و سنین غابر زنی بوده است که متابعت شهوات شیطانی کردی و موافقت لذات جوانی نمودی و بر اسباب معاشرت حرصی غالب و شرهی طالب و نهمتی راغب داشت و اوقات و ساعات بر تحصیل لذات و ادراک نهمات مقصور کرده بود و این معنی ورد خود ساخته بردار پیاله و سبوی ای دلجوی فارغ بنشین تو بر لب سبزه و جوی بس شخص عزیز را که دهر ای مه روی صدبار پیاله کرد و صد بار سبوی روزی سبوی آب و رسن برگرفت و به طلب آب بر سرچاه رفت و کودکی طفل در بر داشت چون به سر چاه رسید معشوق را دید بر لب چاه ایستاده و چشم انتظار گشاده و با خود می گفت انتظارم مده که آتش و آب نکند آنچه انتظار کند حاصل الحال بعد طول المقال آن بود که چون نظر زن بر محبوب و مطلوب افتاد حالت بر وی چنان متبدل شد که روز روشن پیش چشم او چون شب تیره نمود مرکب شهوت عنان صبر و وقار از دست او بستد و او عنان سبک و رکاب گران کرده در میدان بیخودی جولان کردن ساخت و مبارزت نمودن گرفت ای عشق چه چیزی و کجا خیزی تو کز آب روان گرد برانگیزی تو چون زمانی برآمد و خاطرش به خانه التفاتی داشت خواست که رسن در گردن سبوی بندد بخار شهوت حجاب غفلت پیش چشم او چنان بداشته بود که سبوی را از کودک فرق نکرد و از غایت شره و نهایت شبق رسن در گردن کودک بست و به چاه فرو گذاشت هر چند کودک فریاد می کرد البته سود نداشت و فایده نکرد که در خواب غفلت خیال محال می دید و از پیمانه عطلت خرمن شهوت می پیمود و با خود این معنی می گفت یا عاذل العاشقین دع فیه اضلها الله کیف ترشدها لیس یحیک الملام فی همم اقربها منک عنک ابعدها تا مردی برسید و کودک را بر آن صفت بدید رسن بگرفت و از چاه برآورد حال بنده همین بود که در ساحت صبوت به میدان مسابقت بر مرکب نهمت به چوگان غفلت گوی شهوت ربوده بود و عنان عقل و خرد به شیطان موسوس هوا داده و در هاویه هوا زمام کام به دست غول غفلت سپرده و متابعت لعب و لهو بر خود لازم شمرده و چون موسم صبوت گذشت و هنگام عقل و تجربت رسید از اخلاق جاهلانه اعراض نمودم و بر کسب علم و تحصیل دانش و ادخار حکمت اقبال کردم و بدانستم که عالم جهل ظلمانیست و عالم علم نورانی و علم در وی چون آب حیات و جمله موجودات چون سنگ و سفال و خزف و صدف اند و لعل و گوهر در وی حکمت و دانش است تا خردمندان در ظلام ضلال آب حیات حکمت طلب کنند و از خزف و صدف و حجر و مدر او زر و گوهر حکمت و علم بیرون آرند و بدان استکمال نفس یابند العلم فیه جلاله و مهابه و العلم انفع من کنوز الجوهر تفنی الکنوز علی الزمان و عصره و العلم یبقی باقیات الادهر و چون همت و عقیدت با صحت عزیمت مقارن افتاد روی به تهذیب اخلاق آوردم و از متابعت شهوات مجانبت نمودم و همت و نهمت بر تحصیل علم و حکمت مقصور گردانیدم و با خود گفتم رضینا قسمه الجبار فنیا لنا علم و للاعداء مال فان المال یفنی عنقریب و ان العلم باق لایزال شاه از وی پرسید ای قره باصره سیادت و ای ثمره شجره سعادت هیچ کس ا خود داناتر دیده ای و مهذب اقوال و افعال تر شنیده ای گفت بلی سه کس از من در وجوه تجارب زیادت بوده اند و در شهامت و کیاست بر من راجح آمده یکی طفلی دو ساله دوم کودکی پنج ساله سوم پیری نابینا شاه پرسید چگونه است داستان کودک دوساله بازگوی