بخش ۲ - الحكایة و التمثیل

گفت محمود آن جهان را پادشاه در شکاری دور افتاد از سپاه در دهی افتاد ویران سر بسر پیر زالی دید پیش رهگذر گاو میدوشید رویی چون بهی گفت ای زن شربتی شیرم دهی پیرزن گفتش که ای میر اجل شیر را آخر کجاباشد محل شوهر من گر بدی اینجایگاه گاو کردی پیش تو قربان راه گر شتابت نیست مهمانت کنم نقد من گاویست قربانت کنم زان سخن محمود خوش دل گشت ازو شد پیاده زود بر نگذشت ازو گاو را در حال دوشیدن گرفت شیر از پستانش جوشیدن گرفت دست شاه آن لحظه چندان شیر ریخت کان بماهی دست زال پیر ریخت پیرزن چون دید آن بسیار شیر گفت تو شیر از چه خواهی ای امیر زانکه هر انگشت تو گویی عیان چشمه پر شیر دارد در میان با چنین دستی که این ساعت تراست شیرت از بهر چه میبایست خواست دولتی داری چو دریا بی کنار من ندانم تا چه مردی ای سوار شیرخور نه از من از بازوی خویش زانکه خواهی خورد از پهلوی خویش خویشتن را نقد چندین شیر ازو من بماهی دیده ام ای میر ازو این همه شیرم که از دست تو زاد این نه پستان داد کاین دست تو داد تا در پی بودند صحرایی سپاه از همه سویی درآمد گرد شاه سجده میبردند پیش روی او حلقه میکردند از هر سوی او پیرزن را حال اومعلوم گشت همچو سنگی بود همچون موم گشت دست و پایش پیش شاه از کار شد خجلت و تشویر او بسیار شد گفت تااکنون که مینشناختم گاو را قربان تو میساختم چون بدانستم برای جان تو خویشتن را میکنم قربان تو از حدیث پیرزن خوش گشت شاه گفت هر حاجت که میباید بخواه گفت آن خواهم که گه گه شهریار اوفتد از لشکر خود بر کنار آیدم مهمان به تنهایی خویش فرد آید سوی سودایی خویش زانکه من بی طاقتم سر تا قدم می ندارم طاقت کوس و علم شاه آن ده را عمارت ساز کرد از برای پیر زن آغاز کرد ده بدو بخشید و زانجا در گذشت پیرزن را این سخن شد سرگذشت چون نبد محمود را دولت مجاز هر کجا میشد بدو میگشت باز دولت آمد اصل مردم هوش دار این قدر دولت که داری گوش دار ور نداری گوش آن اندک قدر چشم بد در حال آید کارگر